ENGLISH
THAI
INDONESIAN
JAPANESE
FILIPINO

Reed L. Wadley teaches in the Department of Anthropology at the University of Missouri-Columbia (USA).

Michael Eilenberg is a PhD Candidate in International Development Studies,
Roskilde University, Denmark.

page 1
page 2

สภาวะอันคลุมเครือที่ประกอบด้วยการรวมเป็นหนึ่งและการแบ่งแยก เป็นลักษณะเฉพาะของพรมแดน ด้วยความที่แบ่งแยกสองประเทศที่มีระบบการบริหาร และการจัดระเบียบที่แตกต่างกันออกจากกัน พรมแดนจึงอาจสร้าง “โครงสร้างทางโอกาส” ให้กับกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การลักลอบขนสินค้าข้ามพรมแดน และการเข้าเมืองที่ทั้งสองประเทศเห็นว่าผิดกฎหมาย (Anderson and O’Dowd 1999 : 597) การลักลอบขนสินค้าและการค้าที่ผิดกฎหมายมักได้รับการเรียกว่า “อาชีพที่เป็นลักษณะเฉพาะตัวของพื้นที่บริเวณชายแดน” (Wendl and Rosler 1999 : 13) ตัวอย่างเช่น ดอนนัน และวิลสัน (1990) ตั้งข้อสังเกตว่า พรมแดนระหว่างชาติต่าง ๆ สามารถที่จะ “ใช้ให้เป็นประโยชน์” (หมายถึงการประกอบการค้า) และ “ใช้ไปในทางที่ผิด” ได้ (หมายถึง การลักลอบขนสินค้าผิดกฎหมาย) ในแง่หนึ่ง ชายแดนสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ พร้อม ๆ กับ การไหลเวียนของผู้คนและสินค้าในสองทิศทาง แต่อีกแง่หนึ่งกลับส่งเสริมการหาประโยชน์ทางเศรษฐกิจผ่านการนำสินค้าเข้าและออกที่ผิดกฎหมาย ดังเช่นปัญหาการลักลอบขนไม้เถื่อนจากฝั่งตะวันตกของกาลิมันตัน การประกอบการที่ผิดกฎหมายในลักษณะนี้สร้างเศรษฐกิจชายแดนที่บ่อนทำลายเศรษฐกิจกระแสหลักของชาติ (1999 : 87) ซึ่งมีความสำคัญเป็นอย่างมากต่อการดำรงชีวิตของคนตามชายแดนจำนวนไม่น้อย และในบางคราวถือเป็นพลังทางเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดของพื้นที่ตามชายแดน

อย่างไรก็ตาม ตัวอย่างชีวิตตาม “ชายแดน” ที่เราเสนอมาข้างต้นนี้ เสนอภาพชีวิตชายแดนของชาวอิบังได้เพียงเสี้ยวเดียวเท่านั้น เพราะเราจะเข้าใจชีวิตของชาวอิบังเหล่านี้ได้อย่างชัดเจนเต็มที่ ก็ต่อเมื่อเราพิจารณาความสัมพันธ์ของชาวอิบังในฝั่งตะวันตกของกาลิมันตันกับซาราวักร่วมไปด้วย ชาวอิบังมิได้เป็นเพียงชน กลุ่มน้อยในแผ่นดินของตัวเอง ที่เห็นความแตกต่างระหว่างตนกับประชากรในอีกประเทศหนึ่งที่ร่ำรวยกว่าอย่างเห็นได้ชัด แต่พวกเขายังได้รับการปฏิบัติเป็นพิเศษจากบรรดารัฐบาลอาณานิคม และรัฐบาลของประเทศทั้งในอินโดนีเซีย และมาเลเซียอีกด้วย ปัจจัยนี้เปิดพื้นที่อันกว้างขวางให้ชาวอิบังได้สร้างความรู้สึกที่แจ่มชัดว่าตนมีสิทธิเสรีภาพในการปกครองตนเอง ทั้งนี้ ยิ่งเพิ่มความรู้สึกแปลกแยกที่ปรากฏอยู่ทั่วไปตามบริเวณชายแดนให้ทวีคูณขึ้นอีก ดังนั้น เมื่อพิจารณาเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่สืบเนื่องมาก่อนหน้านี้ไปพร้อม ๆ กับสถานการณ์หลังจากวิกฤตเศรษฐกิจเอเชีย ค.ศ.1997 และการล่มสลายของรัฐบาลซูฮาร์โต ค.ศ.1998 คงไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจนักที่เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับชาวอิบังเกิดขึ้นในลักษณะนี้

เอกสารอ้างอิง

American Heritage Dictionary. 2000. The American Heritage Dictionary of the English Language, 4th ed. Boston: Houghton Mifflin.
Anderson, James, and Liam O’Dowd. 1999. “Borders, Border Regions and Territoriality: Contradictory Meanings, Changing Significance.” Regional Studies 33: 593-604.
Antara. 2005. Kail Sesali Sembiaran Perampasan Mobil Bukti “Illegal Logging.” Antara New Agency, 15 January.
Baud, Michiel, and Willem van Schendel. 1997. “Toward a Comparative History of Borderlands.” Journal of World History 8: 211-242 .
Colombijn, Freek. 2002. “Maling, Maling! The Lynching of Petty Criminals.” In Roots of Violence in Indonesia, ed. Freek Colombijn and J. Thomas Lindblad, pp. 299-329. Leiden: KITLV Press.
Donnan, Hastings, and Thomas M. Wilson. 1999. Borders: Frontiers of Identity, Nation and State. Oxford: Berg.
Eilenberg, Michael. 2005. “Borderland Strategies – Fluid Borders and Flexible Identities: A Case of the Iban in West Kalimantan, Indonesia.” Master’s thesis, Department of Anthropology and Ethnography, University of Aarhus, Denmark.

Equator Online. 2004a. “Tangkap Apeng, Kenapa Baru Sekarang.” Equator Online, 9 August.
Equator Online. 2004b. “Tangkap Apeng: Masyarakat Masih Tunggu Janji Kapolda.” Equator Online, 14 September.
Fariastuti. 2002. “Mobility of People and Goods across the Border of West Kalimantan and Sarawak.” Antropologi Indonesia 67: 94-104.
Flynn, Donna. 1997. “‘We are the border’”: Identity, Exchange, and the State along the Benin-Nigeria Border.” American Ethnologist 24: 311-330.
Freeman, J. D. 1960. “On the Concept of the Kindred.” The Journal of the Royal Anthropological Institute 91: 192-220.
Jakarta Post. 2000. “Illegal Logging Rampant along Indonesian-Malaysian Border.” Jakarta Post Online, 23 May.
Jakarta Post. 2002. “Loggers Head for Heart of Betung Kerihun National Park.” Jakarta Post, 26 November.
Jakarta Post. 2003. “West Kalimantan Unable to Halt Illegal Logging.” Jakarta Post Online, 18 March.
Jakarta Post. 2005. “Military Wants Battalions in Border Areas.” Jakarta Post Online, 8 August.
Kompas. 2000a. “Malaysia Belum Tanggapi Soal Pencurian Kayu.” Kompas Cyber Media Online, 4 July.
Kompas. 2000b. “Terdakwa Tewas Dihakimi Massa.” Kompas Cyber Media, 14 December.

Kompas. 2003a. “Operasi Wanalaga II Tahan 116 Pelaku Penebangan Liar.” Kompas Cyber Media, June 17.
Kompas. 2003b. “Cukong Kayu Illegal Asal Malaysia Belum Tertangkap. Kompas Cyber Media, 23 July.
Kompas. 2004a. “Empat Warga Malaysia Ditangkap Terlihat Pencurian Kayu Diperbatasan.” Kompas Cyber Media, 11 March.
Kompas. 2004b. “Pengiriman Kayu Illegal ke Malaysia Masih Terjadi.” Kompas Cyber Media, 28 July.
Kompas. 2004c. “Dukung Kapolda Tuntaskan Illegal Logging.” Kompas Cyber Media, 11 August.
Kompas. 2004d. “Hutan Makin Rusak, Industri Kayu Makin Sulit.” Kompas Cyber Media, 25 September.
Kompas. 2005a. “Wartawan TV5 dan Tim olah TKP Digelandang Massa di Pontianak.” Kompas Cyber Media, 15 January.
Kompas. 2005b. “Warga Protes Operasi Hutan Lestari. Kompas Cyber Media, 23 March.
Kompas. 2005c. “Menhut: Masyarakat Adapt Dilarang Terbitkan Izin Penebangan Hutan.” Kompas Cyber Media, 29 March.
Martinez, Oscar J. 1994a. Border People: Life and Society in the U.S.-Mexico Borderlands. Tucson: University of Arizona Press.
Martinez, Oscar J. 1994b. “The Dynamics of Border Interaction: New Approaches to Border Analysis.” In Global Boundaries, World Boundaries: Volume 1., ed. Clive H. Schofield, pp 1-15. London: Routledge.

McCarthy, John F. 2000. “Wild Logging”: The Rise and Fall of Logging Networks and Biodiversity Conservation Projects on Sumatra’s Rainforest Frontier. Occasional Paper No. 31. Bogor: Center for International Forestry Research.
McCoy, Alfred W. 1999. “Requiem for a Drug Lord: State and Commodity in the Career of Khun Sa.” In States and Illegal Practices, ed. Josiah Heyman, pp. 129-167. Oxford: Berg.
Media Indonesia. 2004. “Belum Ada Fakta Gangster Malaysia Kuasai Perbatasan.” Media Indonesia Online, 25 April.
Media Indonesia. 2005. “Masyarakat Kapuas Minta Polisi Tidak Segal Kayu Hutan Adat.” Media Indonesia Online, 29 March.
Paredes, Americo. 1958. With a Pistol in His Hand: A Border Ballad and Its Hero. Austin: University of Texas Press.
Pontianak Post. 2000a. “400 Massa Bersenjata serang PN Kapuas Hulu.” Pontianak Post Online, 14 December.
Pontianak Post. 2000b. “Keluarga Usnata Lapor ke Presiden.” Pontianak Post Online, 19 December.
Pontianak Post. 2003a. “Mafia Illegal Logging, Cukong atau Aparat.” Pontianak Post Online, 22 June.
Pontianak Post. 2003b. “Sepekan, Ratusan Truk Kayu Keluar Masuk Badau.” Pontianak Post Online, 16 September.
Pontianak Post. 2004. “Tim Wanalaga Sita Kayu Illegal di Perbatasan.” Pontianak Post Online, 16 March.

Pontianak Post. 2005a. “Masyarakat Perbatasan Minta Solusi Illegal Logging.” Pontianak Post Online, 4 April.
Pontianak Post. 2005b. “Buka Lahan Sawit Sepanjang Perbatasan: Strategi Baru Amankan Batas Malaysia-Kalimantan.” Pontianak Post Online, 10 May.
Riwanto Tirtosudarmo. 2002. “West Kalimantan as ‘Border Area’: A Political-Demography Perspective.” Antropologi Indonesia Special Issue: 1-14.
Schendel, Willem van, and Itty Abraham. Forthcoming. Illicit Flows and Criminal Things: States, Borders, and the Other Side of Globalization. Bloomington: Indiana University Press.
Siburian, Robert. 2002. “Entikong: Daerah tanpa Krisis Ekonomi di Perbatasan Kalimantan Barat-Sarawak.” Antropologi Indonesia 67: 87-93.
Sinar Harapan. 2004a. “‘Gangster’ Bersenjata Malaysia Dilarporkan Kuasai Perbatasan.” Sinar Harapan, 22 April.
Sinar Harapan. 2004b. “Pembalakan Liar di Perbatasan Indonesia-Malaysia (3-Habis) Hukum Lemah, Hutan pun Hilang.” Sinar Harapan, 7 May.
Sinar Harapan. 2004c. “Cukong Kayu Malaysia Masuk Daftar Buronan.” Sinar Harapan, 29 October.
Suara Pembaruan. 2000. “Sengketa Perbatasan yang Berawal dari Berebut Hasil Hutan.” Suara Pembaruan, 11 September.
Suara Pembaruan. 2003. “Lika-liku Praktik Illegal Logging di Kalbar: Malaysia Makan Buahnya, Indonesia Telan Getahnya.” Suara Pembaruan, 8 August.
Suara Pembaruan. 2004a. “Mafia Malaysia Babat Hutan di Perbatasan Kalbar.” Suara Pembaruan, 22 April.

Suara Pembaruan. 2004b. “Kapan ‘Penjajahan’ Malaysia di Perbatasan Kalbar Berakhir?” Suara Pembaruan, 9 May.
Suara Pembaruan. 2004c. “Warga Perbatasan Diteror Cukong Kayu.” Suara Pembaruan, 22 December.
Tagliacozzo, Eric. 2001. “Border Permeability and the State in Southeast Asia: Contraband and Regional Security.” Contemporary Southeast Asia 23: 254-274.
Wadley, Reed L. 1998. “The Road to Change in the Kapuas Hulu Borderlands: Jalan Lintas Utara.” Borneo Research Bulletin 29: 71-94.
Wadley, Reed L. 2001. “Trouble on the Frontier: Dutch-Brooke Relations and Iban Rebellion in the West Borneo Borderlands (1841-1886).” Modern Asian Studies 35: 623-644.
Wadley, Reed L. 2004. Punitive Expeditions and Divine Revenge: Oral and Colonial Histories of Rebellion and Pacification in Western Borneo, 1886-1902.” Ethnohistory 51: 609-636.
Wadley, Reed L., and Michael Eilenberg. 2005. “Autonomy, Identity and “Illegal” Logging in the Borderland of West Kalimantan, Indonesia.” The Asia Pacific Journal of Anthropology 6: 19-34.
Wendl, Tobias, and Michael Rësler. 1999. “Introduction—Frontiers and Borderlands: The Rise and Relevance of an Anthropological Research Genre.” In Frontiers and Borderlands: Anthropological Perspectives, ed. Michael Rësler and Tobias Wendl, pp. 1-27. Frankfurt am Main: Peter Lang.